Ibis Liburnis inter alta nauium,

amice, propugnacula,

paratus omne Caesaris periculum

subire, Maecenas, tuo.

Quid nos, quibus te uita si superstite

iucunda, si contra, grauis?

Utrumne iussi persequemur otium,

non dulce ni tecum simul,

an hunc laborem, mente laturi decet

qua ferre non mollis uiros,

feremus, et te uel per Alpium iuga

inhospitalem et Caucasum

uel Occidentis usque ad ultimum sinum

forti sequemur pectore?

Roges tuum labore quid iuuem meo

imbellis ac firmus parum:

comes minore sum futurus in metu,

qui maior absentis habet,

ut adsidens implumibus pullis auis

serpentium allapsus timet

magis relictis, non, ut adsit, auxili

latura plus praesentibus.

Libenter hoc et omne militabitur

bellum in tuae spem gratiae,

non ut iuuencis illigata pluribus

aratra nitantur mea

pecusue Calabris ante sidus feruidum

Lucana mutet pascuis,

neque ut superne uilla candens Tusculi

Circaea tangat moenia.

Satis superque me benignitas tua

ditauit; haud parauero

quod aut auarus ut Chremes terra premam

discinctus aut perdat nepos.

"Beatus ille qui procul negotiis,

ut prisca gens mortalium,

paterna rura bobus exercet suis

solutus omni faenore,

neque excitatur classico miles truci

neque horret iratum mare,

forumque uitat et superba ciuium

potentiorum limina.

Ergo aut adulta uitium propagine

altas maritat populos

aut in reducta ualle mugientium

prospectat errantis greges

inutilisue falce ramos amputans

feliciores inserit

aut pressa puris mella condit amphoris

aut tondet infirmas ouis;

uel cum decorum mitibus pomis caput

Autumnus agris extulit,

ut gaudet insitiua decerpens pira

certantem et uuam purpurae,

qua muneretur te, Priape, et te, pater

Siluane, tutor finium!

Libet iacere modo sub antiqua ilice,

modo in tenaci gramine;

labuntur altis interim ripis aquae,

queruntur in siluis aues,

frondesque lymphis obstrepunt manantibus,

somnos quod inuitet leuis.

At cum tonantis annus hibernus Iouis

imbris niuesque comparat,

aut trudit acris hinc et hinc multa cane

apros in obstantis plagas

aut amite leui rara tendit retia,

turdis edacibus dolos,

pauidumque leporem et aduenam laqueo gruem

iucunda captat praemia.

Quis non malarum Roma quas curas habet

haec inter obliuiscitur?

Quod si pudica mulier in partem iuuet

domum atque dulcis liberos,

Sabina qualis aut perusta solibus

pernicis uxor Apuli,

sacrumque tostis exstruat lignis focum

lassi sub aduentum uiri

claudensque textis cratibus laetum pecus

distenta siccet ubera

et horna dulci uina promens dolio

dapes inemptas apparet,

non me Lucrina iuuerint conchylia

magisue rhombus aut scari,

si quos Eois intonata fluctibus

hiems ad hoc uertat mare,

non Afra auis descendat in uentrem meum,

non attagen Ionicus

iucundior quam lecta de pinguissimis

oliua ramis arborum

aut herba lapathi prata amantis et graui

maluae salubres corpori

uel agna festis caesa Terminalibus

uel haedus ereptus lupo.

Has inter epulas ut iuuat pastas ouis

uidere properantis domum,

uidere fessos uomerem inuersum boues

collo trahentis languido

positosque uernas, ditis examen domus,

circum renidentis Lares!"

Haec ubi locutus faenerator Alfius,

iam iam futurus rusticus,

omnem redegit Idibus pecuniam,

quaerit Kalendis ponere.

Parentis olim si quis impia manu

senile guttur fregerit,

edit cicutis alium nocentius.

O dura messorum ilia!

Quid hoc ueneni saeuit in praecordiis?

Num uiperinus his cruor

incoctus herbis me fefellit, an malas

Canidia tractauit dapes?

Vt Argonautas praeter omnis candidum

Medea mirata est ducem,

ignota tauris illigaturum iuga

perunxit hoc Iasona;

hoc delibutis ulta donis paelicem

serpente fugit alite.

Nec tantus umquam siderum insedit uapor!

Siticulosae Apuliae,

nec munus umeris efficacis Herculis

inarsit aestuosius.

At si quid umquam tale concupiueris,

iocose Maecenas, precor

manum puella sauio opponat tuo

extrema et in sponda cubet.

Lupis et agnis quanta sortito obtigit,

tecum mihi discordia est,

Hibericis peruste funibus latus

et crura dura compede.

Licet superbus ambules pecunia,

Fortuna non mutat genus.

Videsne, Sacram metiente te uiam

cum bis trium ulnarum toga,

ut ora uertat huc et huc euntium

liberrima indignatio?

"Sectus flagellis hic triumuiralibus

praeconis ad fastidium

arat Falerni mille fundi iugera

et Appiam mannis terit

sedilibusque magnus in primis eques

Othone contempto sedet!

Quid attinet tot ora nauium graui

rostrata duci pondere

contra latrones atque seruilem manum

hoc, hoc tribuno militum?".

"At, o deorum quidquid in caelo regit

terras et humanum genus,

quid iste fert tumultus? Aut quid omnium

uultus in unum me truces?

Per liberos te, si uocata partubus

Lucina ueris affuit,

per hoc inane purpurae decus precor,

per improbaturum haec Iouem,

quid ut nouerca me intueris aut uti

petita ferro belua?"

Vt haec trementi questus ore constitit

insignibus raptis puer,

impube corpus, quale posset impia

mollire Thracum pectora,

Canidia, breuibus implicata uiperis

crinis et incomptum caput,

iubet sepulcris caprificos erutas,

iubet cupressus funebris

et uncta turpis oua ranae sanguine

plumamque nocturnae strigis

herbasque quas Iolcos atque Hiberia

mittit uenenorum ferax

et ossa ab ore rapta ieiunae canis

flammis aduri Colchicis.

At expedita Sagana per totam domum

spargens Auernalis aquas

horret capillis ut marinus asperis

echinus aut Laurens aper.

Abacta nulla Veia conscientia

ligonibus duris humum

exhauriebat ingemens laboribus,

quo posset infossus puer

longo die bis terque mutatae dapis

inemori spectaculo,

cum promineret ore, quantum exstant aqua

suspensa mento corpora,

exsuca uti medulla et aridum iecur

amoris esset poculum,

interminato cum semel fixae cibo

intabuissent pupulae.

Non defuisse masculae libidinis

Ariminensem Foliam

et otiosa credidit Neapolis

et omne uicinum oppidum,

quae sidera excantata uoce Thessala

lunamque caelo deripit.

Hic irresectum saeua dente liuido

Canidia rodens pollicem

quid dixit aut quid tacuit? "O rebus meis

non infidelis arbitra

Nox, et Diana, quae silentium regis

arcana cum fiunt sacra,

nunc, nunc adeste, nunc in hostilis domos

iram atque numen uertite!

Formidulosis dum latent siluis ferae

dulci sopore languidae,

senem, quod omnes rideant, adulterum

latrant Suburanae canes

nardo perunctum, quale non perfectius

meae laborarint manus.

Quid accidit? Cur dira barbarae minus

uenena Medeae ualent,

quibus superbam fugit ulta paelicem,

magni Creontis filiam,

cum palla, tabo munus imbutum, nouam

incendio nuptam abstulit?

Atqui nec herba nec latens in asperis

radix fefellit me locis.

An dormit unctis omnium cubilibus

obliuione paelicum?

A! A! Solutus ambulat ueneficae

scientioris carmine.

Non usitatis, Vare, potionibus,

o multa fleturum caput,

ad me recurres, nec uocata mens tua

Marsis redibit uocibus:

maius parabo, maius infundam tibi

fastidienti poculum

priusque caelum sidet inferius mari

tellure porrecta super

quam non amore sic meo flagres uti

bitumen atris ignibus".

Sub haec puer iam non, ut ante, mollibus

lenire uerbis impias,

sed dubius unde rumperet silentium

misit Thyesteas preces:

"uenena miscent fas nefasque, non ualent

conuertere humanam uicem.

Diris agam uos; dira detestatio

nulla expiatur uictima.

Quin, ubi perire iussus exspirauero,

nocturnus occurram Furor

petamque uultus umbra curuis unguibus,

quae uis deorum est Manium,

et inquietis adsidens praecordiis

pauore somnos auferam.

Vos turba uicatim hinc et hinc saxis petens

contundet obscenas anus,

post insepulta membra different lupi

et Esquilinae alites,

neque hoc parentes, heu, mihi superstites

effugerit spectaculum.

Quid immerentis hospites uexas canis

ignauus aduersus lupos?

Quin huc inanis uerte, si potes, minas

et me remorsurum pete.

Nam qualis aut Molossus aut fuluus Lacon,

amica uis pastoribus,

agam per altas aure sublata niues

quaecumque praecedet fera:

tu, cum timenda uoce complesti nemus,

proiectum odoraris cibum.

Caue, caue: namque in malos asperrimus

parata tollo cornua,

qualis Lycambae spretus infido gener

aut acer hostis Bupalo.

An, si quis atro dente me petiuerit,

inultus ut flebo puer?

Quo, quo scelesti ruitis? Aut cur dexteris

aptantur enses conditi?

Parumne campis atque Neptuno super

fusum est Latini sanguinis,

non ut superbas inuidae Carthaginis

Romanus arces ureret

intactus aut Britannus ut descenderet

Sacra catenatus uia,

sed ut secundum uota Parthorum sua

urbs haec periret dextera?

Neque hic lupis mos nec fuit leonibus,

umquam nisi in dispar feris.

Furorne caecus an rapit uis acrior

an culpa? Responsum date.

Tacent et albus ora pallor inficit

mentesque perculsae stupent.

Sic est: acerba fata Romanos agunt

scelusque fraternae necis,

ut immerentis fluxit in terram Remi

sacer nepotibus cruor.

Rogare longo putidam te saeculo

uiris quid eneruet meas,

cum sit tibi dens ater et rugis uetus

frontem senectus exaret

hietque turpis inter aridas natis

podex uelut crudae bouis!

Sed incitat me pectus et mammae putres,

equina qualia ubera,

uenterque mollis et femur tumentibus

exile suris additum.

Esto beata, funus atque imagines

ducant triumphales tuum,

nec sit marita quae rotundioribus

onusta bacis ambulet;

quid quod libelli Stoici inter Sericos

iacere puluillos amant?

Illitterati num magis nerui rigent

minusue languet fascinum?

Quod ut superbo prouoces ab inguine,

ore allaborandum est tibi.

Quando repostum Caecubum ad festas dapes

uictore laetus Caesare

tecum sub alta (si Ioui gratum) domo,

beate Maecenas, bibam

sonante mixtum tibiis carmen lyra,

hac Dorium, illis barbarum,

ut nuper, actus cum freto Neptunius

dux fugit ustis nauibus,

minatus urbi uincla quae detraxerat

seruis amicus perfidis?

Romanus, eheu (posteri negabitis),

emancipatus feminae

fert uallum et arma miles et spadonibus

seruire rugosis potest

interque signa turpe militaria

sol aspicit conopium.

†Ad hunc† frementis uerterunt bis mille equos

Galli canentes Caesarem

hostiliumque nauium portu latent

puppes sinistrorsum citae.

Io Triumphe, tu moraris aureos

currus et intactas boues?

Io Triumphe, nec Iugurthino parem

bello reportasti ducem

neque Africanum, quo super Carthaginem

Virtus sepulcrum condidit.

Terra marique uictus hostis punico

lugubre mutauit sagum.

Aut ille centum nobilem Cretam urbibus,

uentis iturus non suis,

exercitatas aut petit Syrtis Noto

aut fertur incerto mari.

Capaciores affer huc, puer, scyphos

et Chia uina aut Lesbia

uel, quod fluentem nauseam coerceat,

metire nobis Caecubum:

curam metumque Caesaris rerum iuuat

dulci Lyaeo soluere.

Mala soluta nauis exit alite

ferens olentem Maeuium.

Vt horridis utrumque uerberes latus,

Auster, memento fluctibus;

niger rudentis Eurus inuerso mari

fractosque remos differat;

insurgat Aquilo quantus altis montibus

frangit trementis ilices;

nec sidus atra nocte amicum appareat,

qua tristis Orion cadit,

quietiore nec feratur aequore

quam Graia uictorum manus,

cum Pallas usto uertit iram ab Ilio

in impiam Aiacis ratem.

O quantus instat nauitis sudor tuis

tibique pallor luteus

et illa non uirilis eiulatio

preces et auersum ad Iouem,

Ionius udo cum remugiens sinus

Noto carinam ruperit!

Opima quod si praeda curuo litore

porrecta mergos iuueris,

libidinosus immolabitur caper

et agna Tempestatibus.

Petti, nihil me, sicut antea, iuuat

scribere uersiculos amore percussum graui,

amore, qui me praeter omnis expetit

mollibus in pueris aut in puellis urere.

Hic tertius December ex quo destiti

Inachia furere siluis honorem decutit.

Heu me, per urbem (nam pudet tanti mali)

fabula quanta fui! Conuiuiorum et paenitet

in quis amantem languor et silentium

arguit et latere petitus imo spiritus.

"Contrane lucrum nil ualere candidum

pauperis ingenium?" Querebar applorans tibi,

simul calentis inuerecundus deus

feruidiore mero arcana promorat loco.

"Quod si meis inaestuet praecordiis

libera bilis, adhuc ingrata uentis diuidam

fomenta uulnus nil malum leuantia;

desinet imparibus certare summotus pudor".

ubi haec seuerus te palam laudaueram,

iussus abire domum ferebar incerto pede

ad non amicos, heu, mihi postis et, heu,

limina dura, quibus lumbos et infregi latus.

Nunc gloriantis quamlibet mulierculam

uincere mollitie | amor Lycisci me tenet,

unde expedire non amicorum queant

libera consilia nec contumeliae graues,

sed alius ardor aut puellae candidae

aut teretis pueri longam renodantis comam.

Quid tibi uis, mulier nigris dignissima barris?

Munera quid mihi quidue tabellas

mittis nec firmo iuueni neque naris obesae?

Namque sagacius unus odoror

polypus an grauis hirsutis cubet hircus in alis

quam canis acer ubi lateat sus.

Qui sudor uictis et quam malus undique membris

crescit odor, cum pene soluto

indomitam properat rabiem sedare! Neque illi

iam manet umida creta colorque

stercore fucatus crocodili iamque subando

tenta cubilia tectaque rumpit.

Vel mea cum saeuis agitat fastidia uerbis:

"Inachia langues minus ac me;

Inachiam ter nocte potes, mihi semper ad unum

mollis opus. Pereat male quae te

Lesbia quaerenti taurum monstrauit inertem,

cum mihi Cous adesset Amyntas,

cuius in indomito constantior inguine neruus

quam noua collibus arbor inhaeret.

Muricibus Tyriis iteratae uellera lanae

cui properabantur? Tibi nempe,

ne foret aequalis inter conuiua magis quem

diligeret mulier sua quam te.

O | ego non felix, quam tu fugis ut pauet acris

agna lupos capreaeque leones!".

Horrida tempestas caelum contraxit et imbres

niuesque deducunt Iouem; nunc mare, nunc siluae

Threicio Aquilone sonant. Rapiamus, amici,

occasionem de die, dumque uirent genua

et decet, obducta soluatur fronte senectus.

Tu uina Torquato moue consule pressa meo.

cetera mitte loqui; deus haec fortasse benigna

reducet in sedem uice. Nunc et Achaemenio

perfundi nardo iuuat et fide Cyllenea

leuare diris pectora sollicitudinibus,

nobilis ut cecinit grandi Centaurus alumno:

"Inuicte, mortalis dea nate puer Thetide,

te manet Assaraci tellus, quam frigida †parui†

findunt Scamandri flumina lubricus et Simois,

unde tibi reditum certo subtemine Parcae

rupere, nec mater domum caerula te reuehet.

Illic omne malum uino cantuque leuato

deformis aegrimoniae, dulcibus alloquiis".

Mollis inertia cur tantam diffuderit imis

obliuionem sensibus,

pocula Lethaeos ut si ducentia somnos

arente fauce traxerim,

candide Maecenas, occidis saepe rogando.

Deus, deus nam me uetat

inceptos olim, promissum carmen, iambos

ad umbilicum adducere.

Non aliter Samio dicunt arsisse Bathyllo

Anacreonta Teium,

qui persaepe caua testudine fleuit amorem

non elaboratum ad pedem.

Vreris ipse miser; quod si non pulchrior ignis

accendit obsessam Ilion,

gaude sorte tua; me libertina neque uno

contenta Phryne macerat.

Nox erat et caelo fulgebat luna sereno

inter minora sidera,

cum tu magnorum numen laesura deorum

in uerba iurabas mea,

artius atque hedera procera astringitur ilex

lentis adhaerens bracchiis,

dum pecori lupus et nautis infestus Orion

turbaret hibernum mare

intonsosque agitaret Apollinis aura capillos,

fore hunc amorem mutuum,

o dolitura mea multum uirtute Neaera!

Nam si quid in Flacco uiri est,

non feret assiduas potiori te dare noctes

et quaeret iratus parem,

nec semel offensi cedet constantia formae,

si certus intrarit dolor.

Et tu, quicumque es felicior atque meo nunc

superbus incedis malo,

sis pecore et multa diues tellure licebit

tibique Pactolus fluat,

nec te Pythagorae fallant arcana renati

formaque uincas Nirea,

heu heu, translatos alio maerebis amores:

ast ego uicissim risero.

Altera iam teritur bellis ciuilibus aetas

suis et ipsa Roma uiribus ruit.

Quam neque finitimi ualuerunt perdere Marsi

minacis aut Etrusca Porsenae manus,

aemula nec uirtus Capuae nec Spartacus acer

nouisque rebus infidelis Allobrox,

nec fera caerulea domuit Germania pube

parentibusque abominatus Hannibal,

impia perdemus deuoti sanguinis aetas

ferisque rursus occupabitur solum;

barbarus, heu, cineres insistet uictor et urbem

eques sonante uerberabit ungula

quaeque carent uentis et solibus ossa Quirini

(nefas uidere!) dissipabit insolens.

Forte quid expediat communiter aut melior pars

malis carere quaeritis laboribus.

Nulla sit hac potior sententia, Phocaeorum

uelut profugit exsecrata ciuitas

agros atque Lares patrios habitandaque fana

apris reliquit et rapacibus lupis,

ire pedes quocumque ferent, quocumque per undas

Notus uocabit aut proteruus Africus.

Sic placet? An melius quis habet suadere? Secunda

ratem occupare quid moramur alite?

Sed iuremus in haec: simul imis saxa renarint

uadis leuata, ne redire sit nefas,

neu conuersa demum pigeat dare lintea quando

Padus Matina lauerit cacumina,

in mare seu celsus procurrerit Appenninus

nouaque monstra iunxerit libidine

mirus amor, iuuet ut tigris subsidere ceruis,

adulteretur ut columba miluo,

credula nec rauos timeant armenta leones

ametque salsa leuis hircus aequora.

Haec et quae poterunt reditus abscindere dulcis

eamus omnis exsecrata ciuitas,

aut pars indocili melior grege. Mollis et exspes

inominata perprimat cubilia:

uos quibus est uirtus, muliebrem tollite luctum,

Etrusca praeter et uolate litora.

Nos manet Oceanus circum uagus arua beata:

petamus arua, diuites et insulas,

reddit ubi Cererem tellus inarata quotannis

et imputata floret usque uinea,

germinat et numquam fallentis termes oliuae

suamque pulla ficus ornat arborem,

mella caua manant ex ilice, montibus altis

leuis crepante lympha desilit pede.

Illic iniussae ueniunt ad mulctra capellae

refertque tenta grex amicus ubera,

nec uespertinus circumgemit ursus ouile,

neque intumescit alta uiperis humus.

Pluraque felices mirabimur: ut neque largis

aquosus Eurus arua radat imbribus

pinguia nec siccis urantur semina glaebis,

utrumque rege temperante caelitum.

Nulla nocent pecori contagia, nullius astri

gregem aestuosa torret impotentia.

Non huc Argoo contendit remige pinus,

neque impudica Colchis intulit pedem;

non huc Sidonii torserunt cornua nautae

laboriosa nec cohors Vlixei.

Iuppiter illa piae secreuit litora genti,

ut inquinauit aere tempus aureum.

Aere, dehinc ferro durauit saecula; quorum

piis secunda uate me datur fuga.

Iam iam efficaci do manus scientiae,

supplex et oro regna per Proserpinae,

per et Dianae non loquenda nomina,

per atque libros carminum ualentium

refixa caelo deuocare sidera,

Canidia, parce uocibus tandem sacris

citumque retro solue, solue turbinem.

Mouit nepotem Telephus Nereium,

in quem superbus ordinarat agmina

Mysorum et in quem tela acuta torserat.

Luxere matres Iliae addictum feris

alitibus atque canibus homicidam Hectorem,

postquam relictis moenibus rex procidit,

heu, peruicacis ad pedes Achillei.

Saetosa duris exuere pellibus

laboriosi remiges Vlixei

uolente Circa membra; tunc mens et sonus

relapsus atque notus in uultus honor.

Dedi satis superque poenarum tibi,

amata nautis multum et institoribus:

fugit iuuentas et uerecundus color,

relinquor ossa pelle amicta lurida,

tuis capillus albus est odoribus.

Nullum a labore me reclinat otium;

urget diem nox et dies noctem neque est

leuare tenta spiritu praecordia.

Ergo negatum uincor ut credam miser,

Sabella pectus et cremare carmina

caputque Marsa dissilire nenia.

Quid amplius uis? o mare et terra, ardeo

quantum neque atro delibutus Hercules

Nessi cruore nec Sicana feruida

uirens in Aetna flamma: tu, donec cinis

iniuriosis aridus uentis ferar,

calet uenenis officina Colchicis?

Quae finis aut quod me manet stipendium?

Effare: iussas cum fide poenas luam,

paratus expiare seu poposceris

centum iuuencis, siue mendaci lyra

uoles sonari, tu pudica, tu proba

perambulabis astra sidus aureum.

Infamis Helenae Castor offensus uicem

fraterque magni Castoris uicti prece

adempta uati reddidere lumina:

et tu, potes nam, solue me dementia,

o nec paternis obsoleta sordibus

neque in sepulcris pauperum prudens anus

nouendialis dissipare pulueres.

Tibi hospitale pectus et purae manus

tuusque uenter Pactumeius et tuo

cruore rubros obstetrix pannos lauit,

utcumque fortis exsilis puerpera.

"Quid obseratis auribus fundis preces?

Non saxa nudis surdiora nauitis

Neptunus albo tundit hibernus salo.

Inultus ut tu riseris Cotyttia

uulgata, sacrum liberi Cupidinis,

et Esquilini pontifex uenefici

impune ut urbem nomine impleris meo?

Quid proderat ditasse Paelignas anus

uelociusue miscuisse toxicum?

Sed tardiora fata te uotis manent.

Ingrata misero uita ducenda est in hoc,

nouis ut usque suppetas laboribus.

Optat quietem Pelopis infidi pater

egens benignae Tantalus semper dapis,

optat Prometheus obligatus aliti,

optat supremo collocare Sisyphus

in monte saxum; sed uetant leges Iouis.

Voles modo altis desilire turribus,

modo ense pectus Norico recludere,

frustraque uincla gutturi nectes tuo

fastidiosa tristis aegrimonia.

Vectabor umeris tunc ego inimicis eques

meaeque turba cedet insolentiae.

An, quae mouere cereas imagines,

ut ipse nosti curiosus, et polo

deripere lunam uocibus possim meis,

possim crematos excitare mortuos

desiderique temperare pocula,

plorem artis in te nil agentis exitus?"